Arquitectura popular galega: O Palco de Música.

Palco na Parroquia de Piedrafita, no Concello de Chantada

Os galegos e galegas temos unha forma de ser e de relacionarnos co noso entorno única e moi característica. Contamos cunha capacidade de adaptación e unha habilidade especial para imaxinar e deseñar elementos arquitectónicos ou materiais que nos sirvan para cubrir as nosas necesidades. Deste modo, dende moito tempo atrás, espállanse polo territorio galego diversas e diferentes construcións deseñadas ex-profeso para cumprín funcións especificas; lavadoiros, fontes, hórreos, pendellos, muíños, cruceiros... e todos eles son mostra de enxeño  pero tamén son símbolos de tradición e historia, memoria da vida e da sociedade rural que os creou, son patrimonio etnográfico.

Sobre varios destes elementos patrimoniais xa escribín  e contei en anteriores artigos, pero hai un elemento sobre o que aínda non tratara: o PALCO DE MÚSICA.

Descoñezo a época e o lugar onde está a orixe dos palcos, pero sei que ademais de en Galicia tamén se atopan no Reino Unido con máis dun século de antigüidade. Aquí, na nosa comunidade os máis antigos dátanse nas primeiras décadas do século XX e así quedou recollido nun informe da Dirección Xeral de Patrimonio publicado en 1985. Cabe destacar que estes palcos máis antigos e recollidos no citado catálogo se atópanse ocupando espazos públicos en vilas e cidades, como o da Alameda compostelá.

Pero do que a min me interesa neste post e mirar e contar dos palcos nos espazos rurais, daqueles que levan décadas convivindo cos veciños e veciñas das pequenas parroquias do rural, levantados para  acoller a grupos, bandas e orquestras que enchían de música os días das festas patronais. Construcións sinxelas de estética modesta, consistente nunha plataforma de base rectangular, con acceso de chanzos e cuberta, unha sorte de escenario pensado para as actuacións musicais. Ao longo do tempo, e da súa vida, tamén se diversificaron as actividades a realizar nos palcos, dende representacións teatrais ata celebracións relixiosas, sendo, aínda hoxe, en moitas das parroquias galegas un espazo de reunión e de convivencia, que contribúe á dinamizar a vida e a cultura.

Os palcos son testigos calados do paso do tempo, de historias e relatos de vida das comunidades rurais. En torno a eles tiveron lugar as celebracións das festas patronais das centos de parroquias galegas durante décadas, acollendo aos músicos das orquestra ou grupos de gaiteiros. Días nos que veciños, familias e amigos se xuntan para verse, celebrar e compartir recordos e lembranzas de tempos pasados. Pero a verbena galega é un evento vivo que foi mudando ao longo do tempo, as orquestras demandan máis espazo nos campos da festa para despregarse e os palcos deixaron de ser útiles, en moitos lugares transformáronse ou mesmo foron eliminados. Neste sentido, os palcos falan da evolución da verbena aparellada ó desenrolo económico da sociedade rural.

A Portela - Rodeiro

Son moitos son os recordos que atesouramos arredor dos nosos palcos, lugar de encontro, de xogos de nenos,  onde abrigarse cando chove e de sombra cando fai sol. Acolleron tradicións xa perdidas como as típicas poxas de pezas de carne curada, plantas,...doadas polos mesmos veciños para obter cartos para a festa, ou o relevo entre os ramistas saíntes e os do ano seguinte. Os que se conservan sobreviven, en moitos casos, a duras penas, esquecidos, de costas as verbenas actuais ou reempregados para outros fins que nada teñen que ver coa súa función orixinal.

Dende fai un par anos existe un proxecto  denominado como Proxecto Palcos, impulsado dende o Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT) e dependente do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), que ten como finalidade protexer e conservar a memoria destas construcións totalmente integradas na opaisaxe rural galela. O método empregado é facer un mapeo dos palcos que se atopan espallados por todo o territorio galego, é un proxecto aberto á colaboración de todas e todos. No mapa interactivo podemos sinalar onde se atopa o ben e ademais podemos aportar fotos, textos, información de todo tipo que contribúa a documentar a historia de palco.

link: https://palcos.gal/o-proxecto/

O Proxecto Palcos é unha magnífica iniciativa coa que deixar constancia  da existencia e da historia dun elemento, un ben do noso patrimonio, que corre risco de perderse, moitos xa non están máis ca no recordo duns poucos. Noutros casos, os veciños estamos á espera do que sucederá co que queda deles. Miremos para eles, démoslles o valor e recoñecemento que merecen, fagamos o posible pola súa conservación.